Afrikaantjes tegen aaltjes: wat combinatieteelt wél en niet doet

Afrikaantjes (Tagetes) hebben een vaste plek in veel moestuinen, vaak als randje langs de tomaten of tussen de kool. Ze zouden aaltjes verdrijven en plagen op afstand houden. Onderzoek laat een genuanceerder beeld zien: ze kunnen echt helpen, maar alleen als je ze op de juiste manier inzet. De winter is een goed moment om daar voor volgend seizoen een plan voor te maken.

Wat zijn aaltjes en welke soort pakt tagetes aan?

Aaltjes (nematoden) zijn microscopisch kleine wormpjes in de bodem. De meeste zijn onschuldig of zelfs nuttig, maar sommige soorten vreten aan plantenwortels. Het wortellesieaaltje Pratylenchus penetrans is in Nederland een van de lastigste. Het beschadigt onder meer aardappel, ui, peen, schorseneer, witlof, bonen, erwten en aardbei.

Juist dit aaltje wordt door Tagetes patula actief gedood. Het dringt de wortel binnen, waarna de plant stoffen aanmaakt die dodelijk zijn voor het aaltje. Aaltjes die niet zo diep in de wortel komen, zoals wortelknobbelaaltjes en cysteaaltjes, worden niet gedood. Tegen die soorten helpt tagetes dus niet meer dan een kale, onbegroeide grond.

Pratylenchus penetrans komt vooral voor op zand en lichte zavel. Op zware klei heeft een tagetesteelt tegen aaltjes daardoor weinig zin.

Een randje is niet genoeg

De grootste misvatting is dat een paar plantjes tussen de groenten volstaan. Om aaltjes echt terug te dringen moeten de wortels van tagetes de hele grond van het bed doorwortelen, en dat minstens drie maanden lang. Een smalle rand of een enkele plant tussen de tomaten doet daarvoor te weinig.

Gebruik tagetes daarom als groenbedekker:

  • Kies een bed waar je problemen met aaltjes vermoedt, bijvoorbeeld waar wortels vertakt of aardappels ‘schurftig’ en klein bleven.
  • Zaai of plant het hele bed dicht vol met Tagetes patula.
  • Laat de planten minstens drie maanden groeien. Tagetes is erg vorstgevoelig, dus zaai of plant op tijd: buiten zaaien kan vanaf april tot eind juni.
  • Werk de planten aan het eind van het seizoen in of laat ze als mulch liggen, en teel er het jaar erna een gevoelig gewas zoals peen, ui of aardbei.

Welke afrikaantjes kies je?

Niet elke tagetes werkt. Kies wilde, enkelbloemige vormen van Tagetes patula. Er bestaan ook rassen die speciaal zijn veredeld op aaltjesbestrijding, zoals ‘Ground Control’. Lage, dubbelbloemige siervormen geuren nauwelijks en maken bijna geen werkzame stoffen aan. Tagetes erecta en Tagetes tenuifolia zijn niet geschikt voor dit doel.

Wat doen afrikaantjes nog meer in de moestuin?

Enkelbloemige afrikaantjes trekken nuttige insecten aan, zoals zweefvliegen, waarvan de larven bladluis eten. Dubbelbloemige vormen doen dat niet. Ook de sterke geur kan plagen zoals het koolwitje enigszins in verwarring brengen, maar daarvoor moet de plant dicht bij de kool staan en moet de geur echt vrijkomen. Andere geurige planten, zoals dille, koriander en basilicum, hebben een vergelijkbaar effect.

Tegen de aardappelziekte of de preimineervlieg helpen afrikaantjes niet.

Het beste middel blijft vruchtwisseling

Afrikaantjes zijn een nuttig extraatje, maar geen wondermiddel. De belangrijkste maatregelen tegen aaltjes en veel andere bodemproblemen zijn een goede vruchtwisseling, regelmatig compost geven en niet op de bedden lopen. Neem de tagetesteelt daarom gewoon mee in je teeltplan voor volgend jaar, als een van de stappen in je wisselteelt.

Veelgestelde vragen

Vraag Antwoord
Helpen afrikaantjes tegen aaltjes in de moestuin? Ja, maar alleen tegen het wortellesieaaltje Pratylenchus penetrans, en alleen als Tagetes patula het hele bed minstens drie maanden doorwortelt. Een smalle rand of een paar plantjes tussen de tomaten doet daarvoor te weinig. Op zware klei heeft een tagetesteelt tegen aaltjes weinig zin.
Welke afrikaantjes werken tegen aaltjes? Kies wilde, enkelbloemige vormen van Tagetes patula, of rassen die speciaal zijn veredeld op aaltjesbestrijding, zoals 'Ground Control'. Lage, dubbelbloemige siervormen en Tagetes erecta of Tagetes tenuifolia zijn voor dit doel niet geschikt.
Wanneer zaai je tagetes als groenbedekker tegen aaltjes? Tagetes is erg vorstgevoelig, dus zaai of plant op tijd: buiten zaaien kan vanaf april tot eind juni. Laat de planten minstens drie maanden groeien en teel er het jaar erna een gevoelig gewas zoals peen, ui of aardbei.
Helpen afrikaantjes tegen de aardappelziekte? Nee. Tegen de aardappelziekte of de preimineervlieg helpen afrikaantjes niet. Enkelbloemige vormen trekken wel nuttige insecten aan, zoals zweefvliegen.
Is vruchtwisseling belangrijker dan afrikaantjes tegen aaltjes? Ja. Afrikaantjes zijn een nuttig extraatje, maar geen wondermiddel. De belangrijkste maatregelen tegen aaltjes en veel andere bodemproblemen zijn een goede vruchtwisseling, regelmatig compost geven en niet op de bedden lopen.

Bronnen