Appelbomen en bestuiving: zo kies je rassen die elkaar helpen
November tot maart is plantseizoen voor fruitbomen met kale wortel. Wie nu een appelboom koopt, moet niet alleen aan smaak denken, maar ook aan bestuiving. De meeste appelrassen dragen namelijk slecht of niet als er geen geschikt ander ras in de buurt bloeit. Met een paar eenvoudige regels voorkom je een boom vol bloesem en zonder appels.
Waarom een appel een partner nodig heeft
Vrijwel alle appelrassen zijn grotendeels zelfsteriel: stuifmeel van hetzelfde ras kiemt slecht op de stamper. Voor een goede vruchtzetting is stuifmeel van een ander ras nodig, dat door bijen en andere insecten wordt overgebracht. Sommige rassen worden als (gedeeltelijk) zelfvruchtbaar beschreven, zoals Elstar, Discovery, Gala en James Grieve, maar ook die zetten beter vruchten met een bestuiver in de buurt.
Voorwaarden voor goede kruisbestuiving
- Gelijktijdige bloei. De bloei moet overlappen; tussen de volle bloei van twee rassen zit bij voorkeur hooguit ongeveer zes dagen.
- Goed stuifmeel. Triploïde rassen zijn ongeschikt als bestuiver.
- Afstand. Hoe dichterbij, hoe beter. Bomen in de tuin van de buren kunnen meetellen.
- Weer. Bij koud, nat weer vliegen bijen weinig. Een beschutte plek helpt.
Bestuivingsgroepen
Rassen worden ingedeeld in bloeigroepen, van vroeg naar laat bloeiend (de Engelse RHS gebruikt groepen 1 tot 7). Een ras kan bestoven worden door rassen uit dezelfde groep of uit een direct aangrenzende groep. In groep 3 (middenbloei) vind je onder meer Elstar, Cox's Orange Pippin, James Grieve, Discovery en Belle de Boskoop. Golden Delicious en Gala staan bij de RHS in groep 4, sommige Nederlandse kwekers rekenen ze tot de middenbloeiers. Raadpleeg daarom altijd de bestuivingstabel van je kwekerij.
Let op triploïde rassen
Triploïde rassen hebben drie sets chromosomen en produceren vrijwel geen bruikbaar stuifmeel. Bekende voorbeelden zijn Jonagold (en zijn mutanten), Belle de Boskoop, Bramley's Seedling, Karmijn de Sonnaville, Gravenstein en Mutsu. Voor deze rassen geldt:
- Gebruik ze nooit als bestuiver voor een ander ras.
- Plant er twee diploïde rassen bij, zodat de triploïde boom wordt bestoven én de twee bestuivers elkaar ook bestuiven.
Onderzoek van het Britse NIAB laat zien dat Golden Delicious een slechte bestuiver voor Jonagold is. Goede bestuivers voor Jonagold zijn onder meer Alkmene, James Grieve en Idared. Een Duitse bestuiverstabel noemt voor Jonagold verder Cox, Elstar, Discovery en Gloster.
Voorbeeldcombinaties voor een kleine tuin
- Elstar + James Grieve: twee diploïde rassen die elkaar goed aanvullen.
- Jonagold + Elstar + James Grieve: de triploïde Jonagold met twee bestuivers die ook elkaar bestuiven.
- Belle de Boskoop + Cox's Orange Pippin + James Grieve: klassieke stoofappel met twee handappels als bestuivers.
Heb je weinig ruimte? Kies dan laagstammen of leibomen op een zwakke onderstam, of zet een sierappel (Malus) als bestuiver. Een andere optie is één boom met meerdere rassen erop geënt.
Help de bestuivers
Fruitbloesem verschijnt vroeg in het voorjaar, wanneer er nog weinig insecten vliegen. Zorg dat er in de buurt vroegbloeiers staan, zoals krokussen, wilgen en sleedoorn, zodat bijen en hommels al actief zijn als je appels bloeien.
Veelgestelde vragen
| Vraag | Antwoord |
|---|---|
| Heeft een appelboom een bestuiver nodig? | Vrijwel alle appelrassen zijn grotendeels zelfsteriel: stuifmeel van hetzelfde ras kiemt slecht op de stamper. Voor een goede vruchtzetting is stuifmeel van een ander ras nodig. Sommige rassen worden als gedeeltelijk zelfvruchtbaar beschreven, zoals Elstar, Discovery, Gala en James Grieve, maar ook die zetten beter vruchten met een bestuiver in de buurt. |
| Wat zijn bestuivingsgroepen bij appelbomen? | Rassen worden ingedeeld in bloeigroepen, van vroeg naar laat bloeiend. Een ras kan bestoven worden door rassen uit dezelfde groep of uit een direct aangrenzende groep. De bloei moet overlappen; tussen de volle bloei van twee rassen zit bij voorkeur hooguit ongeveer zes dagen. Raadpleeg altijd de bestuivingstabel van je kwekerij. |
| Waarom kun je Jonagold niet als bestuiver gebruiken? | Jonagold is een triploïd ras en produceert vrijwel geen bruikbaar stuifmeel, net als Belle de Boskoop, Bramley's Seedling en Karmijn de Sonnaville. Gebruik triploïde rassen nooit als bestuiver, en plant er twee diploïde rassen bij zodat die elkaar ook bestuiven. |
| Welke rassen passen bij Elstar of Jonagold in een kleine tuin? | Elstar en James Grieve zijn twee diploïde rassen die elkaar goed aanvullen. Bij Jonagold plant je twee bestuivers, bijvoorbeeld Elstar en James Grieve. Goede bestuivers voor Jonagold zijn onder meer Alkmene, James Grieve, Idared, Cox, Elstar, Discovery en Gloster. |
| Wat als je maar plaats hebt voor één appelboom? | Kies dan laagstammen of leibomen op een zwakke onderstam, zet een sierappel als bestuiver, of kies één boom met meerdere rassen erop geënt. Bomen in de tuin van de buren kunnen ook meetellen. |
Bronnen
- https://www.rhs.org.uk/advice/pdfs/applepollinationgroups.pdf
- https://www.hofopzand.nl/fruitbomen/bestuiving.php
- https://www.niab.com/suitable-pollinating-varieties
- https://www.npmeetjesland.be/wp-content/uploads/2024/09/Bestuiving-in-de-fruitteelt-definitief.pdf
- http://www.baumschulekraemer.de/wordpress/wp-content/themes/Grundgeruest/Service/Befruchtertabelle_Apfelsorten.pdf