Bonenzaad winnen: drogen, dorsen en bewaren voor het volgende seizoen

Bonen zijn een van de dankbaarste gewassen om zelf zaad van te winnen. De zaden zijn groot, makkelijk te hanteren en blijven jaren goed. Wie deze zomer wat peulen aan de plant heeft laten hangen, heeft nu een mooie winterklus: dorsen, schoonmaken en opbergen. En wie dat niet deed, kan alvast plannen voor volgend jaar.

Welke planten kies je?

Win alleen zaad van rassen die zaadvast zijn, dus geen F1-hybriden. Zaad van F1-rassen geeft geen planten die op de ouder lijken.

Kies tijdens het seizoen de mooiste en gezondste planten uit en markeer ze. Haal planten met afwijkend blad of zwakke groei weg, zodat je alleen zaad wint van goede ouders. Oogst van die gemarkeerde planten geen peulen om te eten, maar laat ze hangen.

Kruisbestuiving: hoe groot is het risico?

  • Sperziebonen, snijbonen en droogbonen bestuiven zichzelf grotendeels. Het risico op kruising is klein; een paar meter afstand tussen rassen of iets anders hoogs ertussen is meestal genoeg voor de thuistuin.
  • Tuinbonen bestuiven zichzelf ook, maar bijen en hommels zorgen voor flink wat kruisbestuiving. Teel daarom liefst maar één ras tuinbonen voor zaad, met minstens een stuk of twintig planten, en niet vlak naast tuinbonen van de buren.
  • Pronkbonen worden druk bezocht door hommels en kruisen makkelijker. Wie meerdere rassen teelt, houdt ze voor zaadwinning beter ver uit elkaar of teelt er maar één.

Of er gekruist is, zie je pas als je het zaad het jaar daarop zaait.

Rijpen aan de plant

Laat de peulen zo lang mogelijk aan de plant hangen, tot ze bruin of zwart, droog en bros zijn. Je hoort de zaden dan rammelen. Bij aanhoudend nat najaarsweer kunnen peulen gaan schimmelen. Trek de planten in dat geval met wortel en al uit en hang ze ondersteboven op een droge, luchtige plek, zoals een schuur of zolder, om na te drogen.

Dorsen en schoonmaken

Kleine hoeveelheden dop je gewoon met de hand. Bij grotere hoeveelheden:

  • doe de droge peulen in een jutezak of kussensloop en sla of trap erop tot ze openbreken;
  • zeef het grove kaf eruit;
  • wan de rest: giet de zaden op een licht winderige dag of voor een ventilator van de ene bak in de andere, zodat lichte stukjes peul wegwaaien.

Sorteer daarna de zaden. Gooi gerimpelde, verkleurde, beschadigde en gevlekte zaden weg.

Nadrogen

Laat de schone zaden nog een tot drie weken in een dunne laag nadrogen op een droge, koele, luchtige en donkere plek. Goed droge bonen zijn hard; als je erop bijt, laat je geen afdruk achter. Zaad dat te vochtig wordt opgeborgen, gaat schimmelen.

Bonenkever: vriezen helpt

Bonen kunnen larven van de bonenkever bevatten. Kleine ronde gaatjes of ‘venstertjes’ in het zaad zijn een aanwijzing. Leg het droge zaad daarom een paar dagen in de diepvries. Adviezen lopen uiteen van 48 uur tot vijf dagen. Kevers, eitjes en larven gaan dood, maar droog zaad overleeft het vriezen. Laat het zaad daarna in de afgesloten verpakking op kamertemperatuur komen en droog het nog een paar dagen na, zodat er geen condens op achterblijft.

Zaad waarvan de kiem niet is aangevreten, kiemt meestal gewoon, ook als er een gaatje in zit.

Bewaren

Bewaar het zaad koel, droog en donker in een afsluitbare pot of in papieren zakjes in een goed sluitende doos. Schrijf er altijd het ras en het oogstjaar op. Goed gedroogd bonenzaad blijft minstens drie jaar kiemkrachtig, vaak langer. Twijfel je, doe dan voor het zaaien een eenvoudige kiemproef op vochtig keukenpapier.

Veelgestelde vragen

Vraag Antwoord
Kun je zelf zaad winnen van bonen? Ja, bonen zijn een van de dankbaarste gewassen om zelf zaad van te winnen. Win alleen zaad van zaadvaste rassen, dus geen F1-hybriden, en kies de mooiste, gezondste planten uit.
Moeten bonenrassen ver uit elkaar staan voor zaadwinning? Sperziebonen, snijbonen en droogbonen bestuiven zichzelf grotendeels; een paar meter afstand tussen rassen is meestal genoeg. Tuinbonen en pronkbonen kruisen makkelijker door bijen en hommels; teel daarvan liefst maar één ras voor zaad.
Hoe droog je bonenzaad? Laat de peulen zo lang mogelijk aan de plant hangen tot ze bruin of zwart, droog en bros zijn. Laat de schone zaden daarna nog een tot drie weken in een dunne laag nadrogen; goed droge bonen zijn hard en laten geen afdruk achter als je erop bijt.
Hoe voorkom je bonenkever in bewaard zaad? Leg het droge zaad een paar dagen in de diepvries; adviezen lopen uiteen van 48 uur tot vijf dagen. Kevers, eitjes en larven gaan dood, maar droog zaad overleeft het vriezen. Laat het zaad daarna in de afgesloten verpakking op kamertemperatuur komen.
Hoe lang blijft bonenzaad kiemkrachtig? Goed gedroogd bonenzaad blijft minstens drie jaar kiemkrachtig, vaak langer. Bewaar het koel, droog en donker, met ras en oogstjaar erop, en doe bij twijfel een kiemproef op vochtig keukenpapier.

Bronnen