De moestuin bekalken: eerst de pH meten, dan pas strooien
Veel moestuinders strooien uit gewoonte elk najaar een zak kalk over hun tuin. Dat is zonde van het geld en kan zelfs schadelijk zijn. Kalk is een bodemverbeteraar die je alleen gebruikt als je grond te zuur is. De late herfst en de winter zijn wel een goed moment om dat te controleren: een pH-meting nu geeft je tijd om bij te sturen voordat het zaai- en plantseizoen begint.
Wat doet kalk?
Kalk verhoogt de pH van de grond, waardoor die minder zuur wordt. Dat is belangrijk, want in te zure grond kunnen planten voedingsstoffen slecht opnemen, ook als je genoeg bemest. Ze groeien dan matig. Daarnaast kan kalk het bodemleven stimuleren en de structuur verbeteren; dat effect is vooral op kleigrond goed merkbaar.
Ook bij ziekten speelt de pH een rol. Koolgewassen hebben in zure grond meer last van knolvoet, een ziekte waarbij de wortels opzwellen. In grond die niet te zuur is, komt knolvoet minder voor.
Welke pH is goed?
Veel Nederlandse bronnen noemen voor groenten een pH rond 6,5 tot 7 als ideaal. Bij een pH van 6,5 of hoger is kalken dan meestal niet nodig. Houd er wel rekening mee dat de juiste waarde ook van je grondsoort afhangt: hoe lichter de grond, hoe lager de ideale pH. Het Belgische Landbouwleven geeft als richtwaarden ongeveer 5,7 tot 6,3 voor zandgrond, 6,3 tot 7 voor zandleem en 7,2 tot 8 voor kleigrond. Op een lichte zandgrond, zoals je die in delen van Drenthe, Groningen en het oosten van het land vindt, is een pH iets onder 6,5 dus niet meteen een probleem.
Let op: niet elk gewas houdt van kalk.
- Zuurminnende planten zoals blauwe bessen, rododendrons, azalea's en heide willen juist zure grond. Strooi daar geen kalk.
- Aardappelen krijgen op kalkrijke grond sneller schurft: ruwe, bruine plekken op de schil. Zet ze dus niet op net gekalkte grond.
Eerst meten
Meet de pH met een eenvoudig testsetje uit het tuincentrum of met een pH-meter. Voor een nauwkeuriger beeld kun je ook een grondmonster laten analyseren door een laboratorium.
- Meet op meerdere plekken, want de grond kan per bed verschillen. Voor een laboratorium neem je op verschillende plekken een beetje grond uit de bovenste 25 centimeter en meng je dat tot één monster. Neem aparte monsters voor de moestuin en de siertuin.
- Wacht na bemesting: heb je in de afgelopen drie maanden kalk, mest of compost gebruikt, dan klopt de meting mogelijk niet.
- Meet opnieuw ongeveer drie maanden nadat je hebt gekalkt, om te zien of het genoeg was.
Hoeveel kalk?
De benodigde hoeveelheid hangt af van je grondsoort en de gemeten pH. Kleigrond houdt de pH steviger vast dan zandgrond, waardoor je op klei meer kalk nodig hebt om hetzelfde effect te bereiken. Een richtlijn voor gewone koolzure kalk:
| Gemeten pH | Zandgrond | Kleigrond |
|---|---|---|
| 6 | ca. 0,4 kg per m² | ca. 0,6 kg per m² |
| 5 | ca. 1 kg per m² | ca. 1,4 kg per m² |
Houd je altijd ook aan de dosering op de verpakking, want die verschilt per product.
Welke kalk kies je?
- Koolzure kalk (gemalen kalksteen of krijt): de gewone tuinkalk en de beste keuze voor de moestuin.
- Dolomietkalk: bevat ook magnesium. Handig als je grond weinig magnesium heeft.
- Zeewierkalk: gemaakt van kalkalgen. Werkt iets milder, dus je hebt er ongeveer een vijfde meer van nodig.
- Gebluste en ongebluste kalk: bouwkalk die bijtend is voor huid en ogen. Niet gebruiken in de tuin.
Korrelkalk is prettig om te strooien omdat hij niet stuift. Grof gebroken kalk werkt pas na jaren.
Wanneer en hoe strooi je?
De late herfst, de winter en het vroege voorjaar zijn geschikte momenten, zolang je ruim voor het zaaien en planten kalkt. Houd minstens een maand tussen het kalken en het zaaien of planten.
- Kies een droge, windstille dag.
- Strooi gelijkmatig de berekende hoeveelheid.
- Werk de kalk licht in met een hark of cultivator. Spit je je grond, dan kun je de kalk door de bovenste laag werken. Regen doet de rest.
- Bescherm jezelf: draag handschoenen bij poederkalk en pas op voor stof in je ogen.
Kalk en mest niet tegelijk
Strooi kalk en verse mest niet op hetzelfde moment. Samen kunnen ze ammoniak vormen. Daarbij gaat stikstof verloren en kunnen jonge planten beschadigd raken. Laat er daarom tijd tussen zitten. Een vuistregel: kalk minstens twee maanden vóór een organische bemesting.
Kalk in je vruchtwisseling
Werk je met vruchtwisseling, kalk dan het vak waar volgend jaar de kool komt, bijvoorbeeld na de aardappelen. Zo krijgt de kool de minder zure grond die hij nodig heeft, en komen de aardappelen pas weer op die plek als het effect deels is uitgewerkt.
Niet elk jaar
Grond in goede conditie hoeft niet elk jaar gekalkt te worden. Doordat je organisch materiaal toevoegt, verzuurt de grond wel langzaam. Daarom is om de twee à drie jaar een controle met een pH-test zinvol, en kalk je alleen bij als de meting daar aanleiding toe geeft. Te veel kalk is ook niet goed: planten nemen dan sommige voedingsstoffen slechter op.
Veelgestelde vragen
| Vraag | Antwoord |
|---|---|
| Moet je de moestuin elk najaar bekalken? | Nee. Kalk is een bodemverbeteraar die je alleen gebruikt als je grond te zuur is. Grond in goede conditie hoeft niet elk jaar gekalkt te worden; een controle met een pH-test om de twee à drie jaar is zinvol, en je kalkt alleen bij als de meting daar aanleiding toe geeft. |
| Welke pH is goed voor groenten? | Veel Nederlandse bronnen noemen voor groenten een pH rond 6,5 tot 7 als ideaal. Bij een pH van 6,5 of hoger is kalken dan meestal niet nodig. Op lichte zandgrond mag de ideale pH lager liggen, ongeveer 5,7 tot 6,3 volgens Belgische richtwaarden. |
| Wanneer strooi je kalk in de moestuin? | De late herfst, de winter en het vroege voorjaar zijn geschikte momenten, zolang je ruim voor het zaaien en planten kalkt. Houd minstens een maand tussen het kalken en het zaaien of planten. |
| Mag je kalk en mest tegelijk strooien? | Nee. Samen kunnen ze ammoniak vormen, waarbij stikstof verloren gaat en jonge planten beschadigd kunnen raken. Een vuistregel is: kalk minstens twee maanden vóór een organische bemesting. |
| Waarom geen kalk bij aardappelen of blauwe bessen? | Aardappelen krijgen op kalkrijke grond sneller schurft: ruwe, bruine plekken op de schil. Zuurminnende planten zoals blauwe bessen, rododendrons, azalea's en heide willen juist zure grond; strooi daar geen kalk. |