Lijmbanden tegen de kleine wintervlinder: nu nog op tijd om je fruitbomen te beschermen
Zie je in het voorjaar jonge bladeren van je appel-, peren-, pruimen- of kersenboom met gaatjes, of aan elkaar gesponnen blaadjes met een groen rupsje erin? Dan is de kleine wintervlinder waarschijnlijk de boosdoener. Het bijzondere aan deze vlinder is dat je hem juist nu, in november, het best kunt aanpakken. Een lijmband om de stam houdt de vrouwtjes tegen voordat ze hun eitjes kunnen leggen.
Het leven van de kleine wintervlinder
De kleine wintervlinder (Operophtera brumata) heeft een opvallende levenscyclus:
- Herfst en winter: vanaf ongeveer de eerste nachtvorst in oktober of november komen de volwassen vlinders uit de grond. De mannetjes vliegen, maar de vrouwtjes hebben geen vleugels. Ze kruipen langs de stam omhoog en lokken met geurstoffen de mannetjes. Na de paring leggen ze hun eitjes bij de knoppen in de kroon. De meeste activiteit is van november tot in januari.
- Voorjaar: rond eind maart of april, als de knoppen openen, komen de rupsjes uit. Ze eten van de knoppen, het jonge blad, de bloesem en soms de jonge vruchtjes, en spinnen bladeren aan elkaar.
- Vroege zomer: volgroeide rupsen laten zich aan een draadje naar de grond zakken en verpoppen in de bodem tot de volgende herfst.
Verwante soorten, zoals de grote wintervlinder en de voorjaarsspanner, hebben ook vleugelloze vrouwtjes. Sommige daarvan zijn tot in het voorjaar actief.
Is bestrijden nodig?
Niet altijd. De rupsen zijn in het voorjaar een belangrijke voedselbron voor nestelende vogels, zoals mezen. Een beetje vraat aan blad is voor een gezonde boom geen probleem. Een lijmband is vooral zinvol als je boom in eerdere jaren flink is aangevreten, of als de oogst merkbaar te lijden had. Bij sierbomen is bestrijden meestal niet nodig.
Zo breng je een lijmband aan
Timing
Het beste moment is eind oktober, voordat de eerste vrouwtjes omhoog kruipen. Ben je later, zoals nu half november? Breng de band dan zo snel mogelijk aan. Je mist misschien de eerste vrouwtjes, maar het hoofdseizoen loopt nog tot in januari.
Hoogte
Over de juiste hoogte lopen de adviezen uiteen. De Britse RHS noemt ongeveer 45 centimeter boven de grond. Nederlandse bronnen adviseren bij een laagstam of leifruit de band net onder de eerste vertakking te plaatsen, en bij een half- of hoogstam op ongeveer 1 tot 1,5 meter hoogte. Belangrijker dan de exacte hoogte is dat de band onder de kroon zit en strak aansluit.
Stappen
- Maak de stam schoon op de plek waar de band komt. Haal losse schors, mos en vuil weg, zodat er geen kieren ontstaan.
- Wikkel de band strak om de stam met de plakkant naar buiten.
- Sluit hem goed af. Bind hem boven en onder vast of dicht de randen af, zodat er geen opening overblijft. Een klein kiertje is al genoeg voor een vrouwtje om eronderdoor te kruipen. Dit is de meest gemaakte fout.
- Vergeet de boompaal niet. Staat je boom aan een paal, geef die dan ook een lijmband. Anders kruipen de vrouwtjes via de paal de kroon in.
- Let op andere routes. Raken takken een muur, schutting of buurboom, dan kunnen vrouwtjes daarlangs alsnog omhoog. Een band heeft dan weinig zin.
Onderhoud tijdens de winter
Controleer de band elke twee tot drie weken. Zit hij vol blad, stof of gevangen insecten, dan verliest de lijm zijn werking. Maak hem schoon of vervang hem. Houd de band kleverig tot eind maart of begin april.
Op tijd weghalen
Haal de lijmband in het vroege voorjaar weer weg, uiterlijk begin april. Laat je hem langer zitten, dan vangt hij ook nuttige insecten die dan actief worden, en kan de lijm in de schors trekken. Lijmbanden zijn niet selectief: ze vangen alles wat eroverheen probeert te kruipen, ook bijvoorbeeld oorwormen, die in de fruitboom juist bladluizen eten. Gebruik ze daarom alleen waar wintervlinders echt een probleem zijn. Kies bovendien banden of lijm die zo zijn gemaakt dat grotere dieren zoals vogels, vleermuizen en muizen er niet aan vast kunnen raken.
Andere mogelijkheden
- Feromoonval: deze lokt mannetjes met geurstoffen. Daarmee zie je vooral of de vlinder in je tuin actief is.
- Vogels helpen: een nestkastje voor mezen in de buurt van je fruitbomen levert in het voorjaar natuurlijke rupsenvangers op.
- Geen gif: bestrijdingsmiddelen tegen rupsen schaden ook de vogels die ze eten, en rupsen in opgerolde bladeren zijn er bovendien slecht mee te bereiken.
Veelgestelde vragen
| Vraag | Antwoord |
|---|---|
| Wanneer breng je een lijmband aan tegen de kleine wintervlinder? | Het beste moment is eind oktober, voordat de eerste vrouwtjes omhoog kruipen. Ben je later, zoals half november, breng de band dan zo snel mogelijk aan: het hoofdseizoen loopt nog tot in januari. |
| Hoe werkt een lijmband tegen de wintervlinder? | De vrouwtjes van de kleine wintervlinder hebben geen vleugels en kruipen langs de stam omhoog om eitjes bij de knoppen te leggen. Een lijmband om de stam houdt ze tegen voordat ze de kroon bereiken. |
| Hoe hoog plaats je een lijmband om een fruitboom? | De adviezen lopen uiteen. De RHS noemt ongeveer 45 centimeter boven de grond; Nederlandse bronnen adviseren bij een laagstam de band net onder de eerste vertakking, en bij een half- of hoogstam op ongeveer 1 tot 1,5 meter. Belangrijker dan de exacte hoogte is dat de band onder de kroon zit en strak aansluit. |
| Wanneer moet je de lijmband weer weghalen? | Haal de lijmband in het vroege voorjaar weer weg, uiterlijk begin april. Laat je hem langer zitten, dan vangt hij ook nuttige insecten die dan actief worden, en kan de lijm in de schors trekken. |
| Moet je ook de boompaal van een lijmband voorzien? | Ja. Staat je boom aan een paal, geef die dan ook een lijmband. Anders kruipen de vrouwtjes via de paal de kroon in. |
Bronnen
- https://www.rhs.org.uk/prevention-protection/grease-bands-and-tree-barrier-glues
- https://www.rhs.org.uk/biodiversity/winter-moth-caterpillars
- https://tuinseizoen.com/breng-in-de-herfst-een-lijmband-rond-fruitbomen-aan/
- https://www.maxvandaag.nl/sessies/themas/huis-tuin-hobby/nu-de-kleine-wintervlinder-bestrijden-voorkomt-volgend-voorjaar-vraatschade-van-de-rupsen-aan-fruitbomen/
- https://plantenencyclopedie.nl/verzorging/lijmband-voor-fruitbomen-zo-gebruik-je-het-correct/