Natuurlijke vijanden laten overwinteren: ruim je moestuin niet te netjes op
In de herfst krijgen veel tuiniers de neiging om alles op te ruimen: stengels weg, blad weg, kale grond. Maar in die 'rommel' overwinteren juist de dieren die je volgend jaar tegen bladluis, rupsen en slakken helpen. Wie biologisch tuiniert, laat de natuur het werk doen. Met een paar eenvoudige keuzes deze maand heb je in het voorjaar meteen een leger helpers paraat.
Wie zijn je helpers?
De bekendste natuurlijke vijand is het lieveheersbeestje, maar er zijn er veel meer:
- Insecten: zweefvliegen, gaasvliegen, sluipwespen, roofwantsen, oorwormen en kortschildkevers. Zij of hun larven eten bladluizen, rupsen en andere plantenzuigers.
- Loopkevers: snelle, vaak zwarte kevers die 's nachts jagen op slakken(eitjes), rupsen en larven. In een goede mulchlaag kunnen er tientallen per vierkante meter overwinteren.
- Spinnen en hooiwagens: vangen bladluizen, vliegen en kleine rupsen.
- Grotere dieren: egels, padden, spitsmuizen en vogels zoals merels en mezen eten slakken en rupsen.
Waar overwinteren ze?
Insecten verdwijnen in de winter niet; ze verstoppen zich als ei, larve, pop of volwassen dier vlak in de buurt. Hun favoriete plekken:
- Holle en merghoudende stengels, zoals die van vlier, braam, zonnebloem en schermbloemigen.
- Bladstrooisel onder struiken en tussen vaste planten.
- Dood hout, schors en stenen.
- Uitgebloeide bloemhoofden en zaaddozen.
- De grond zelf: het grootste deel van de wilde bijen en veel kevers overwintert ondergronds.
Wat je deze herfst kunt doen
Laat stengels en blad liggen
Knip vaste planten en bloemen rondom de moestuin pas in maart of april af. Laat afgeknipte stengels daarna nog even op een hoop liggen, zodat de dieren eruit kunnen kruipen. Bladeren mogen onder struiken, onder de fruitbomen en in de randen blijven liggen. Op de moestuinbedden zelf kun je blad als mulch gebruiken.
Let op: zieke plantenresten, zoals blad met schurft of aardappelloof met phytophthora, ruim je wel op.
Maak een takkenril
Snoeihout van je fruitbomen en struiken hoef je niet af te voeren. Sla twee rijen palen in de grond, zo'n halve meter uit elkaar, en vul de ruimte met takken: dik hout onderin, dunner hout erbovenop. In een takkenril vinden egels, padden, kevers en spinnen beschutting. Kies een rustige plek langs een rand of schutting en vul de ril elk jaar aan. De late herfst en winter zijn hiervoor het ideale moment.
Insectenhotel: kies bewust
Een insectenhotel kan helpen, maar natuurlijke schuilplekken zijn vaak effectiever. Kies je er toch een, let dan op:
- boorgaten in hardhout (ongeveer 2 tot 9 mm) en holle stengels, zonder scherpe randjes;
- geen dennenappels of kartonnen buisjes;
- een zonnige, windbeschutte plek, op ooghoogte;
- laat het jaar na jaar hangen.
Laat een plek kaal
Veel solitaire bijen nestelen in kale, zonnige grond. Een klein stukje zonder mulch of beplanting, bijvoorbeeld op een zandige plek, is daarvoor genoeg.
Ook in het seizoen helpen
- Zaai of plant bloemen die nectar en stuifmeel leveren, zoals dille, phacelia, goudsbloem en koriander: zweefvliegen en sluipwespen hebben die als volwassen dier nodig.
- Grijp niet meteen in bij een paar bladluizen. Geef natuurlijke vijanden de tijd om een populatie op te bouwen.
- Gebruik geen bestrijdingsmiddelen: die doden vaak ook de helpers.
- Zorg voor wat water, zoals een schaaltje of klein vijvertje.
Geduld
Een natuurlijk evenwicht ontstaat niet in één jaar. Hoe meer soorten er in je tuin leven, hoe kleiner de kans dat één plaag de overhand krijgt. Een iets minder nette tuin is daarvoor een kleine prijs.
Veelgestelde vragen
| Vraag | Antwoord |
|---|---|
| Moet je de moestuin in de herfst helemaal opruimen? | Nee, niet te netjes. In stengels, bladstrooisel, dood hout en de grond overwinteren de dieren die je volgend jaar tegen bladluis, rupsen en slakken helpen. Zieke plantenresten, zoals blad met schurft of aardappelloof met phytophthora, ruim je wel op. |
| Wanneer knip je vaste planten af als je insecten wilt laten overwinteren? | Knip vaste planten en bloemen rondom de moestuin pas in maart of april af. Laat afgeknipte stengels daarna nog even op een hoop liggen, zodat de dieren eruit kunnen kruipen. |
| Hoe maak je een takkenril voor overwinterende dieren? | Sla twee rijen palen in de grond, zo'n halve meter uit elkaar, en vul de ruimte met takken: dik hout onderin, dunner hout erbovenop. Kies een rustige plek langs een rand of schutting; de late herfst en winter zijn hiervoor het ideale moment. |
| Waar overwinteren lieveheersbeestjes en andere nuttige insecten? | Favoriete plekken zijn holle en merghoudende stengels, bladstrooisel onder struiken, dood hout, schors en stenen, uitgebloeide bloemhoofden en de grond zelf. Het grootste deel van de wilde bijen en veel kevers overwintert ondergronds. |
| Helpt een insectenhotel beter dan natuurlijke schuilplekken? | Een insectenhotel kan helpen, maar natuurlijke schuilplekken zijn vaak effectiever. Kies je er toch een, gebruik dan boorgaten in hardhout en holle stengels, hang het op een zonnige, windbeschutte plek op ooghoogte, en laat het jaar na jaar hangen. |
Bronnen
- https://tuinvrienden.be/blogs/nieuws/insecten-overwinteren-in-de-tuin
- https://velt.nu/tip/natuurlijke-vijanden-naar-jouw-moestuin-lokken
- https://wildeweelde.nl/plaagdieren-in-de-herfst/
- https://www.plantsandflowersfoundationholland.org/je-tuin-diervriendelijk-maken-de-herfst-en-winter/
- https://www.natuur-wereld.be/hoe-een-takkenril-in-je-tuin-dieren-helpt-overwinteren