Peulvruchten in de vruchtwisseling: laat bonen en erwten stikstof leveren voor de volgende teelt
Bonen, erwten en tuinbonen zijn meer dan lekkere groenten. Als vlinderbloemigen halen ze met hulp van bacteriën stikstof uit de lucht. Als je ze een vaste plek in je vruchtwisseling geeft, profiteren de gewassen erna daarvan. De winter is het moment om dat schema uit te tekenen.
Hoe stikstofbinding werkt
Aan de wortels van vlinderbloemigen zitten knolletjes met Rhizobium-bacteriën. De plant voedt die bacteriën met suikers; zij zetten stikstof uit de lucht om in een vorm die de plant kan gebruiken. Na de oogst blijft een deel van die stikstof in wortels en plantresten achter. Bij veldbonen in de akkerbouw gaat het om ongeveer 30 tot 70 kg stikstof per hectare. In een moestuin is de hoeveelheid bescheiden, maar wel merkbaar voor het volggewas.
Welke gewassen horen in deze groep?
Stokbonen, pronkbonen, snijbonen, sperziebonen, kapucijners, doperwten, peulen en tuinbonen. Ook groenbemesters als klaver, wikke, lupine, luzerne en veldboon zijn vlinderbloemigen. Houd ze bij de planning bij elkaar in één vak.
Wat zet je erna?
Er bestaan verschillende schema's, maar ze delen hetzelfde principe: na peulvruchten komt een gewas dat veel stikstof gebruikt.
- Monty Don (vier groepen): aardappelen, dan peulvruchten, dan koolsoorten, dan wortelgewassen. Kolen nemen de achtergebleven stikstof goed op; wortelgewassen komen daarna, omdat te veel stikstof bladgroei bevordert ten koste van de wortel.
- Klassiek Nederlands schema: vlinderbloemigen, daarna nachtschadeachtigen (aardappel, tomaat), dan blad-, wortel- en knolgewassen, en tot slot kolen.
Kies het schema dat bij je tuin past. Belangrijk is vooral dat je niet twee jaar achter elkaar peulvruchten op dezelfde plek zet, omdat ziekten en aaltjes zich dan kunnen ophopen.
Laat de wortels zitten
Knip na de oogst van bonen en erwten de planten bij de grond af en laat de wortels in de bodem. Zo blijven de knolletjes met stikstof achter. Het loof kan op de composthoop. Trek je de hele plant eruit, dan neem je een deel van de winst mee.
Een groenbemester als schakel
Komt een bed in de zomer vrij na erwten of tuinbonen, dan kun je een vlinderbloemige groenbemester zaaien, of juist een vanggewas dat de vrijgekomen stikstof vasthoudt zodat die in de winter niet uitspoelt. Voor nu, in november, is zaaien te laat; noteer het wel in je plan voor volgend jaar.
Praktisch voor dit seizoen
- Maak een plattegrond met vier of vijf vakken en schrijf per vak op wat er de afgelopen jaren stond.
- Plaats peulvruchten volgend jaar in het vak waar de wortelgewassen of de uien stonden.
- Geef peulvruchten weinig extra mest: ze maken hun eigen stikstof. Compost voor de bodemstructuur is wel prima.
Veelgestelde vragen
| Vraag | Antwoord |
|---|---|
| Waarom horen peulvruchten in de vruchtwisseling? | Bonen, erwten en tuinbonen zijn vlinderbloemigen die met hulp van bacteriën stikstof uit de lucht halen. Na de oogst blijft een deel van die stikstof in wortels en plantresten achter, waar het volggewas van profiteert. |
| Wat zet je na peulvruchten in de moestuin? | Na peulvruchten komt een gewas dat veel stikstof gebruikt. In het schema van Monty Don volgen koolsoorten op peulvruchten; in een klassiek Nederlands schema komen daarna nachtschadeachtigen zoals aardappel en tomaat. Belangrijk is vooral dat je niet twee jaar achter elkaar peulvruchten op dezelfde plek zet. |
| Moet je de wortels van bonen en erwten na de oogst uit de grond trekken? | Nee. Knip de planten bij de grond af en laat de wortels in de bodem. Zo blijven de knolletjes met stikstof achter. Het loof kan op de composthoop. Trek je de hele plant eruit, dan neem je een deel van de winst mee. |
| Hebben peulvruchten extra mest nodig? | Geef peulvruchten weinig extra mest: ze maken hun eigen stikstof. Compost voor de bodemstructuur is wel prima. |
| Welke gewassen horen bij de peulvruchten in het teeltplan? | Stokbonen, pronkbonen, snijbonen, sperziebonen, kapucijners, doperwten, peulen en tuinbonen. Ook groenbemesters als klaver, wikke, lupine, luzerne en veldboon zijn vlinderbloemigen; houd ze bij de planning bij elkaar in één vak. |
Bronnen
- https://nijkerk.groei.nl/groeninfo/moestuinieren-voor-beginners/moestuinieren-voor-beginners-2
- https://www.gardenersworldmagazine.nl/groene-school/moestuin/wisselteeltschema-van-monty-don/
- https://detuinders.nl/docs/kennisbank/artikelen/vruchtwisseling/
- https://www.de-agroproeftuin.nl/application/files/4717/5196/3860/AGFC0100_LF_factsheet_A4_Veldbonen_DEF.pdf
- https://www.irs.nl/interessegebieden/alle-interessegebieden/teelthandleiding/5-3-vruchtwisseling/