Schurft bij appel en peer voorkomen: de strijd begint met het afgevallen blad
Had je appels of peren met donkere, ruwe vlekken op de schil, of vielen de bladeren al vroeg in de zomer af? Dan is de kans groot dat schurft in je boom zit. Dat is een schimmelziekte die in Nederland veel voorkomt, zeker na natte voorjaren. Het goede nieuws: de belangrijkste maatregelen neem je juist nu, in de late herfst en winter. Wie het afgevallen blad goed aanpakt, verlaagt de besmettingsdruk in het voorjaar flink.
Wat is schurft?
Schurft wordt veroorzaakt door de schimmel Venturia inaequalis bij appel en Venturia pirina bij peer. Het zijn twee verschillende, maar nauw verwante schimmels: appelschurft tast geen peren aan en omgekeerd. De aanpak is wel hetzelfde.
Herkennen doe je het zo:
- Blad: olijfgroene tot bruinzwarte vlekken, eerst wat fluweelachtig. Zwaar aangetast blad valt voortijdig af.
- Vruchten: bruine of zwarte, verkurkte vlekken. Rond die plekken groeit de schil slecht uit, waardoor vruchten vervormen of openbarsten.
- Twijgen: vooral bij peer ontstaan kleine blaasjes op jong hout die later openspringen en ruw worden (takschurft).
Lichte schurft is vooral een schoonheidsfout; de vrucht blijft eetbaar. Maar gebarsten vruchten gaan sneller rotten en zijn slecht te bewaren.
Hoe de schimmel de winter doorkomt
De schimmel overwintert in het afgevallen, aangetaste blad, en bij peer ook in aangetaste twijgen. In de winter en het vroege voorjaar vormen zich in dat blad kleine vruchtlichamen. Vanaf ongeveer eind maart schieten die bij regen sporen omhoog, precies naar het jonge blad en de bloesem. Blijft het blad dan lang genoeg nat, dan volgt een infectie. Na twee tot drie weken zie je de eerste vlekken, en die vormen weer nieuwe sporen die de ziekte de hele zomer verder verspreiden.
Daarom is de eerste besmetting in het voorjaar zo belangrijk. Weet je die te beperken, dan heb je een groot deel van de strijd al gewonnen.
Wat je nu kunt doen
1. Ruim aangetast blad op
Hark in de herfst en winter het afgevallen blad onder zieke bomen zorgvuldig bij elkaar. Een gewone tuincomposthoop wordt in de winter meestal niet heet genoeg om de schimmel te doden. Voer dit blad daarom liever af via de gft-bak, en gebruik het niet voor bladcompost of als mulch onder de fruitbomen.
2. Houd de boomspiegel schoon
Zorg dat de grond rondom de stam, in een straal van zo'n 50 tot 80 centimeter, vrij is van zieke bladeren. Een schone boomspiegel droogt in het voorjaar sneller op.
3. Of help het blad snel verteren
In de beroepsfruitteelt richt men zich ook op het zo snel mogelijk laten verteren van het blad. Een levend bodemleven met veel regenwormen trekt het blad de grond in. Op een gazon onder hoogstambomen kun je het blad bij droog weer bij elkaar maaien en met de grasmaaier versnipperen; versnipperd blad verteert sneller. Hoe minder blad er in het voorjaar nog ligt, hoe minder sporen er vrijkomen.
4. Snoei aangetaste twijgen weg
Zie je tijdens de wintersnoei twijgen met blaasjes of ruwe, korstige plekken, knip ze dan weg. Vooral bij peer is dit belangrijk, omdat de schimmel daar ook in het hout overwintert.
5. Maak de kroon open
Een luchtige kroon droogt na een regenbui sneller op. Omdat de schimmel lang nat blad nodig heeft om te infecteren, verkleint een open snoeiwijze de kans op nieuwe aantasting.
Kies bij nieuwe aanplant een minder gevoelig ras
Plant je nieuwe bomen, dan is een minder vatbaar of resistent ras de beste preventie. Topaz en Santana worden vaak genoemd als schurftresistente appels met een goede smaak; Santana is wel gevoelig voor vruchtboomkanker. Ook bij peer zijn er rassen die minder last hebben. Vraag bij je kwekerij naar rassen die het in jouw omgeving goed doen. Veel populaire appelrassen, zoals Elstar en Cox's Orange Pippin, zijn juist wel vatbaar.
Wat beter niet
Voor fruitbomen in de particuliere tuin zijn de hierboven genoemde maatregelen de beste aanpak. De Britse RHS raadt hobbytuiniers af om schimmelbestrijdingsmiddelen te gebruiken, omdat ze het bodemleven en de biodiversiteit schaden. Bovendien is het bespuiten van een grote boom voor een particulier lastig. Zelfgemaakte middelen zijn niet getest en worden ook afgeraden.
Realistisch blijven
Sporen kunnen met de wind over grote afstanden worden meegevoerd. Staan er in de buurt andere aangetaste bomen, dan helpt opruimen minder dan bij een vrijstaande boom. Toch is het de moeite waard: elke hoeveelheid blad die je weghaalt of laat verteren, betekent minder sporen in het voorjaar.
Veelgestelde vragen
| Vraag | Antwoord |
|---|---|
| Hoe voorkom je schurft bij appel en peer? | De belangrijkste maatregel is het afgevallen, aangetaste blad in herfst en winter zorgvuldig opruimen, zodat de schimmel daar niet kan overwinteren. Voer dit blad af via de gft-bak en gebruik het niet voor bladcompost of als mulch onder de fruitbomen. Een luchtige kroon droogt na regen bovendien sneller op. |
| Is een appel met schurft nog eetbaar? | Lichte schurft is vooral een schoonheidsfout; de vrucht blijft eetbaar. Gebarsten vruchten gaan echter sneller rotten en zijn slecht te bewaren. |
| Overwintert appelschurft ook in de twijgen? | De schimmel overwintert in het afgevallen, aangetaste blad, en bij peer ook in aangetaste twijgen. Zie je tijdens de wintersnoei twijgen met blaasjes of ruwe, korstige plekken, knip ze dan weg; vooral bij peer is dit belangrijk. |
| Welke appelrassen zijn minder gevoelig voor schurft? | Topaz en Santana worden vaak genoemd als schurftresistente appels met een goede smaak; Santana is wel gevoelig voor vruchtboomkanker. Veel populaire rassen, zoals Elstar en Cox's Orange Pippin, zijn juist wel vatbaar. |
| Helpt een gewone composthoop om schurftsporen te doden? | Een gewone tuincomposthoop wordt in de winter meestal niet heet genoeg om de schimmel te doden. Voer aangetast blad daarom liever af via de gft-bak. |
Bronnen
- https://edepot.wur.nl/120490
- https://fruitbomen.net/informatie/blog/najaarsschoonmaak-in-de-boomgaard
- https://www.bongerdgrooteveen.nl/ziekten/Schurft_Venturia_inaequalis/Schurft_Venturia_inaequalis.php
- https://delphy.nl/wp-content/uploads/Fruitteelt/Handleiding.-Schurfbeheersing-Werk-actief-aan-een-bladvrije-start-in-het-nieuw-seizoen.pdf
- https://www.rhs.org.uk/disease/apple-and-pear-scab