Wortel en ui als goede buren: combinatieteelt plannen voor volgend seizoen

De winter is het moment om je moestuinplan voor volgend jaar te maken. Neem daarbij meteen combinatieteelt mee: het slim naast elkaar zetten van gewassen die elkaar helpen. De bekendste combinatie is wortel met ui. Ze nemen weinig ruimte in, groeien prima naast elkaar en maken het hun plaaginsecten lastiger. In dit artikel lees je hoe je die combinatie aanpakt en welke andere buren goed werken.

Waarom wortel en ui elkaar helpen

De wortelvlieg en de uienvlieg zijn twee van de lastigste plagen in de Nederlandse moestuin. De vrouwtjes vinden hun waardplant vooral op geur. De larven boren zich daarna in de wortel of de uienbol en vreten die van binnenuit aan.

Zet je de twee gewassen om en om, dan mengen de geuren zich. De sterke uiengeur maskeert de wortel voor de wortelvlieg, en het loof van de wortel verwart de uienvlieg. Dat is geen waterdichte bescherming, maar het verkleint de kans op aantasting wel merkbaar. Ook onderzoekers van Wageningen noemen wortel en ui als hét voorbeeld van een combinatie die elkaar gezond houdt.

Daarnaast geldt een algemene regel: een gevarieerd bed is minder kwetsbaar dan een blok van één gewas. Een ziekte of plaag kan zich in een gemengde beplanting minder makkelijk over het hele bed verspreiden.

Zo plant je wortel en ui samen

  • Om en om in rijen: een rij uien, een rij wortels, weer een rij uien, enzovoort.
  • Rijafstand: ongeveer 25 cm tussen de rijen.
  • Afstand in de rij: wortels na het uitdunnen op 4 tot 6 cm, uien (plantuitjes of zaaiuien) op 10 tot 15 cm.
  • Timing: plantuien gaan vanaf eind maart of april de grond in, wortels zaai je vanaf maart tot in de zomer. Zaai de wortels in de rijen tussen de uien zodra de grond iets is opgewarmd.
  • Uitdunnen: dun wortels bij voorkeur bij bewolkt weer of 's avonds uit en druk de grond daarna aan. Juist de geur van gekneusd wortelloof trekt de wortelvlieg aan.

Een tip: de uien worden eerder geoogst dan de late wortels. Daarna heeft de wortel extra ruimte, maar valt ook de bescherming weg. Wil je zekerheid, leg dan een fijnmazig insectengaas over het bed. Dat is de meest betrouwbare bescherming tegen de wortelvlieg.

Meer goede buren voor je plan

Combinatieteelt draait om meer dan wortel en ui. Combinaties die vaak worden aanbevolen:

  • Kool met dille: dille lokt nuttige insecten zoals zweefvliegen en sluipwespen, die koolplagen aanpakken.
  • Tomaat met basilicum: ze houden van dezelfde warme plek en basilicum zou bepaalde insecten op afstand houden.
  • Aardbei met knoflook, sla of spinazie: weinig concurrentie en een goed gebruik van de ruimte.
  • Maïs, stokboon en pompoen (de 'drie zusters'): de maïs is een steun voor de boon, de boon legt stikstof vast en het pompoenblad houdt de grond bedekt.

Slechte buren om te vermijden

Sommige combinaties werken juist tegen elkaar. Zet uien, knoflook en prei bijvoorbeeld liever niet naast bonen en erwten; peulvruchten groeien dan vaak minder goed. Aardappel en tomaat zijn ook geen goede buren, omdat ze dezelfde ziekte delen: de aardappelziekte (phytophthora).

Combineer het met je vruchtwisseling

Zet de combinaties in je teeltplan, maar houd ook rekening met vruchtwisseling. Wortel (schermbloemigen) en ui (lookgewassen) horen bij verschillende plantenfamilies, maar staan in veel schema's wel in hetzelfde vak. Dat maakt ze ook vanuit vruchtwisseling een handige combinatie.

Veelgestelde vragen

Vraag Antwoord
Helpt combinatieteelt van wortel en ui tegen de wortelvlieg? Zet je de twee gewassen om en om, dan mengen de geuren zich. De sterke uiengeur maskeert de wortel voor de wortelvlieg, en het loof van de wortel verwart de uienvlieg. Dat is geen waterdichte bescherming, maar het verkleint de kans op aantasting wel merkbaar.
Hoe plant je wortelen en uien samen? Zet ze om en om in rijen, met ongeveer 25 cm tussen de rijen. Wortels dun je uit tot 4 tot 6 cm, uien staan op 10 tot 15 cm. Plantuien gaan vanaf eind maart of april de grond in; wortels zaai je in de rijen tussen de uien zodra de grond iets is opgewarmd.
Is insectengaas beter dan combinatieteelt tegen de wortelvlieg? Ja, een fijnmazig insectengaas over het bed is de meest betrouwbare bescherming tegen de wortelvlieg. Na de uienoogst valt bovendien de bescherming van de combinatie weg, terwijl late wortels nog op het bed staan.
Welke gewassen zijn slechte buren van uien? Zet uien, knoflook en prei liever niet naast bonen en erwten; peulvruchten groeien dan vaak minder goed. Aardappel en tomaat zijn ook geen goede buren, omdat ze dezelfde ziekte delen: de aardappelziekte (phytophthora).
Wanneer dun je wortelen het best uit? Dun wortels bij voorkeur bij bewolkt weer of 's avonds uit en druk de grond daarna aan. Juist de geur van gekneusd wortelloof trekt de wortelvlieg aan.

Bronnen